Skip to content

Latest commit

 

History

History
158 lines (82 loc) · 7.71 KB

File metadata and controls

158 lines (82 loc) · 7.71 KB

Problem 2 — 丘成桐大学生数学竞赛 2025(分析与微分方程)

题目

(1) 证明对 $n \geq 3$,存在常数 $C > 0$ 使得

$$\int_{\mathbb{R}^n} \frac{u^2}{|x|^2},dx \leq C \int_{\mathbb{R}^n} |\nabla u|^2,dx, \quad \forall, u \in H^1(\mathbb{R}^n).$$

(2) 证明最优常数 $C = \dfrac{4}{(n-2)^2}$。


概念定位

本题涉及的核心概念:


(1) 证明 Hardy 不等式

策略

对 $u \in C_c^\infty(\mathbb{R}^n)$,作变量代换 $f(r) = u(r\omega)$(极坐标分解),然后令 $f = r^{-(n-2)/2}g$,通过积分分部将交叉项消去,得到 $\int f'^2 \cdot r^{n-1}$ 与 $\int f^2/r^2 \cdot r^{n-1}$ 之间的精确等式,进而得出不等式。最后由 $C_c^\infty$ 在 $H^1$ 中的稠密性推广。

详细证明

步骤 1:极坐标分解

对 $u \in C_c^\infty(\mathbb{R}^n)$,在极坐标 $x = r\omega$($r = |x|$,$\omega \in S^{n-1}$)下,记 $f(r, \omega) = u(r\omega)$。由于 $|\nabla u|^2 \geq |\partial_r u|^2$(梯度范数不小于径向导数范数),有

$$\int_{\mathbb{R}^n} |\nabla u|^2,dx \geq \int_0^\infty \int_{S^{n-1}} |\partial_r u|^2,r^{n-1},d\sigma,dr.$$

因此只需对每个固定方向 $\omega$,证明一维加权 Hardy 不等式即可。

步骤 2:变量代换 $f = r^{-(n-2)/2} g$

对固定 $\omega$,简记 $f(r) = u(r\omega)$,令

$$g(r) = r^{(n-2)/2} f(r), \quad \text{即} \quad f(r) = r^{-(n-2)/2} g(r).$$

计算导数:

$$f' = r^{-(n-2)/2}\left[g' - \frac{n-2}{2r},g\right].$$

因此

$$f'^2 = r^{-(n-2)}\left[g'^2 - \frac{n-2}{r},g,g' + \frac{(n-2)^2}{4r^2},g^2\right].$$

步骤 3:计算加权积分

乘以 $r^{n-1}$ 并积分:

$$\int_0^\infty f'^2,r^{n-1},dr = \underbrace{\int_0^\infty g'^2,r,dr}_{I_1} - \underbrace{(n-2)\int_0^\infty g,g',dr}_{I_2} + \underbrace{\frac{(n-2)^2}{4}\int_0^\infty \frac{g^2}{r},dr}_{I_3}.$$

交叉项 $I_2$ 的处理:由分部积分,

$$\int_0^\infty g,g',dr = \frac{1}{2}\bigl[g^2\bigr]_0^\infty.$$

需要验证边界项为零:

  • 当 $r \to \infty$:$g = r^{(n-2)/2} f$,而 $f(r) = u(r\omega)$ 具紧支集,故 $g(\infty) = 0$。
  • 当 $r \to 0^+$:$g = r^{(n-2)/2} f$,$f$ 光滑故 $f(0)$ 有限,而 $n \geq 3$ 蕴含 $(n-2)/2 > 0$,故 $g(0) = 0$。

因此 $I_2 = 0$。

$I_3$ 的改写:注意到 $f^2/r^2 = r^{-(n-2)} g^2/r^2 \cdot r^{n-1} \cdot r^{-(n-1)} \cdot r^2 = g^2/r \cdot r^{-(n-2)} \cdot r^{n-1}/r^{n-1}$... 直接计算:

$$\int_0^\infty \frac{f^2}{r^2},r^{n-1},dr = \int_0^\infty r^{-(n-2)}\frac{g^2}{r^2},r^{n-1},dr = \int_0^\infty \frac{g^2}{r},dr.$$

所以 $I_3 = \dfrac{(n-2)^2}{4} \displaystyle\int_0^\infty \frac{f^2}{r^2},r^{n-1},dr$。

步骤 4:得到精确等式

综上:

$$\int_0^\infty f'^2,r^{n-1},dr = \int_0^\infty g'^2,r,dr + \frac{(n-2)^2}{4}\int_0^\infty \frac{f^2}{r^2},r^{n-1},dr.$$

由于 $I_1 = \int_0^\infty g'^2,r,dr \geq 0$,立即得到

$$\int_0^\infty \frac{f^2}{r^2},r^{n-1},dr \leq \frac{4}{(n-2)^2}\int_0^\infty f'^2,r^{n-1},dr.$$

步骤 5:积分回 $\mathbb{R}^n$

对 $\omega \in S^{n-1}$ 积分:

$$\int_{\mathbb{R}^n} \frac{u^2}{|x|^2},dx \leq \frac{4}{(n-2)^2}\int_{\mathbb{R}^n} \left|\frac{\partial u}{\partial r}\right|^2 dx \leq \frac{4}{(n-2)^2}\int_{\mathbb{R}^n} |\nabla u|^2,dx.$$

步骤 6:由稠密性推广到 $H^1(\mathbb{R}^n)$

对任意 $u \in H^1(\mathbb{R}^n)$,取 $C_c^\infty$ 序列 ${u_k}$ 使 $u_k \to u$ 在 $H^1$ 中。由已证的不等式,${u_k/|x|}$ 在 $L^2$ 中是 Cauchy 列,故 $u/|x| \in L^2$ 且不等式对 $u$ 成立(取极限,由实分析(5)控制收敛定理保证极限可穿过积分号)。

$\blacksquare$


(2) 证明最优常数为 $C = \dfrac{4}{(n-2)^2}$

策略

构造一族测试函数 $u_\varepsilon$,使得当 $\varepsilon \to 0^+$ 时,比值 $\dfrac{\int u_\varepsilon^2/|x|^2,dx}{\int |\nabla u_\varepsilon|^2,dx}$ 趋于 $\dfrac{4}{(n-2)^2}$,从而证明常数无法改进。

详细证明

步骤 1:构造测试函数

取光滑截断函数 $\eta \in C_c^\infty(\mathbb{R}^n)$,满足 $\eta = 1$ 在 $B_1 = {|x| \leq 1}$ 上,$\eta = 0$ 在 $\mathbb{R}^n \setminus B_2$ 上,$0 \leq \eta \leq 1$。

对 $\varepsilon > 0$,定义

$$u_\varepsilon(x) = |x|^{-(n-2)/2 + \varepsilon},\eta(x).$$

由于 $-(n-2)/2 + \varepsilon > -(n-2)/2 > -n/2$($n \geq 3$),$u_\varepsilon \in L^2_{\mathrm{loc}}$;且 $\nabla u_\varepsilon \in L^2_{\mathrm{loc}}$,故 $u_\varepsilon \in H^1(\mathbb{R}^n)$,可由 $C_c^\infty$ 函数逼近。

步骤 2:计算 $B_1$ 上的积分

在 $B_1$ 上 $\eta = 1$,$u_\varepsilon = r^{-(n-2)/2+\varepsilon}$,$|\nabla u_\varepsilon| = \left(\frac{n-2}{2} - \varepsilon\right) r^{-(n-2)/2+\varepsilon-1}$。

$$\int_{B_1} \frac{u_\varepsilon^2}{|x|^2},dx = \omega_n \int_0^1 r^{-2+(n-2)-2\varepsilon... }$$

直接计算:$u_\varepsilon^2/|x|^2 = r^{2\varepsilon - (n-2) - 2}$,乘以 $r^{n-1}$ 得 $r^{2\varepsilon - 1}$,故

$$A_\varepsilon := \int_{B_1} \frac{u_\varepsilon^2}{|x|^2},dx = \omega_n \int_0^1 r^{2\varepsilon - 1},dr = \frac{\omega_n}{2\varepsilon}.$$

$$B_\varepsilon := \int_{B_1} |\nabla u_\varepsilon|^2,dx = \omega_n\left(\frac{n-2}{2} - \varepsilon\right)^2 \int_0^1 r^{2\varepsilon - 1},dr = \frac{\omega_n}{2\varepsilon}\left(\frac{n-2}{2} - \varepsilon\right)^2.$$

因此在 $B_1$ 上:

$$\frac{A_\varepsilon}{B_\varepsilon} = \frac{1}{\left(\frac{n-2}{2} - \varepsilon\right)^2}.$$

步骤 3:过渡区域的贡献是低阶的

在 $B_2 \setminus B_1$ 上,$\eta$ 从 $1$ 过渡到 $0$,$u_\varepsilon$ 和 $\nabla u_\varepsilon$ 都有界。故

$$\int_{B_2 \setminus B_1} \frac{u_\varepsilon^2}{|x|^2},dx = O(1), \quad \int_{B_2 \setminus B_1} |\nabla u_\varepsilon|^2,dx = O(1),$$

而 $A_\varepsilon, B_\varepsilon = O(1/\varepsilon) \to \infty$。因此过渡区域的贡献在 $\varepsilon \to 0^+$ 时可以忽略。

步骤 4:取极限

$$\frac{\displaystyle\int_{\mathbb{R}^n} \frac{u_\varepsilon^2}{|x|^2},dx}{\displaystyle\int_{\mathbb{R}^n} |\nabla u_\varepsilon|^2,dx} = \frac{A_\varepsilon + O(1)}{B_\varepsilon + O(1)} = \frac{\frac{\omega_n}{2\varepsilon} + O(1)}{\frac{\omega_n}{2\varepsilon}\left(\frac{n-2}{2} - \varepsilon\right)^2 + O(1)} \xrightarrow{\varepsilon \to 0^+} \frac{1}{\left(\frac{n-2}{2}\right)^2} = \frac{4}{(n-2)^2}.$$

这意味着:若 Hardy 不等式中的常数 $C < 4/(n-2)^2$,则当 $\varepsilon$ 充分小时不等式被 $u_\varepsilon$ 违反。因此 $4/(n-2)^2$ 是最优常数。

$\blacksquare$


注记:基态表示(Ground State Representation)

第 (1) 部分的证明实际上给出了比 Hardy 不等式更强的等式:

$$\int_{\mathbb{R}^n} |\nabla u|^2,dx = \int_{\mathbb{R}^n} \left|\nabla!\left(|x|^{(n-2)/2}u\right)\right|^2 |x|^{-(n-2)},dx + \frac{(n-2)^2}{4}\int_{\mathbb{R}^n} \frac{u^2}{|x|^2},dx.$$

这称为 基态表示。它精确地分解了 $\int|\nabla u|^2$ 中属于 Hardy 项的部分和剩余部分,说明 Hardy 不等式之所以不能取等(对非零 $u$),正是因为剩余项 $\int|\nabla(|x|^{(n-2)/2}u)|^2 |x|^{-(n-2)} > 0$。

等号成立的"极限情形"对应 $|x|^{(n-2)/2}u = \text{const}$,即 $u = c \cdot |x|^{-(n-2)/2}$,但此函数不属于 $H^1(\mathbb{R}^n)$——这也解释了为什么最优常数只能被逼近而不能被达到。